PRACA Z UCZNIEM NIEPEŁNOSPRAWNYM

Wśród uczniów szkół podstawowych mogą znajdować się dzieci niepełnosprawne z różnymi zaburzeniami rozwoju. Są to przeważnie dzieci upośledzone w stopniu lekkim-różnice w ich rozwoju w stosunku do innych rówieśników o prawidłowym rozwoju są mało dostrzegalne i możliwe do wykrycia. Dzieci takie znajdują się przeważnie w klasach początkowych szkół podstawowych, ale również czasami na studiach wyższych. Mają braki w wiadomościach i umiejętnościach z zakresu różnych przedmiotów, a szczególnie z języka polskiego i matematyki. Problematyka wychowania osób upośledzonych umysłowo zajmuje się oligofrenopedagogika (grec. oligos - mały, phren - umysł), czyli pedagogika upośledzonych umysłowo.

Upośledzenie umysłowe - niższy od przeciętnego ogólny poziom funkcjonowania intelektualnego, występuje łącznie z upośledzeniem w zakresie przystosowania Siudo obowiązków szkolnych zarówno w swerze dydaktycznej jak i psychologicznej i wiąże się ze zmianami w ośrodkowym układzie nerwowym. Istotnie niższy poziom od przeciętnego oznacza niższy o dwa odchylenia standardowe, czyli przy odchyleniu 16-uposledzenie będzie obejmowało ilorazy inteligencji 67 i mniej, a przy odchyleniu 15-iloraz inteligencji 69 i mniej ma totalny charakter, i jest zaburzeniem trwającym przez całe życie, ma postać bardzo złożoną, jest kategorią dynamiczną.
Dziecko niepełnosprawne bez ulg lub pomocy z zewnątrz nie jest w stanie współistnieć w zdrowej grupie rówieśniczej. W Polsce nie ustalono dotychczas jednoznacznej definicji niepełnosprawności. Przyjmując jako kryterium rodzaj niepełnosprawności, wyróżnia się:

 

 

Uczeń o specjalnych potrzebach edukacyjnych:

Niezależnie od typów definicji czy klasyfikacji niepełnosprawności należy pamiętać przede wszystkim o jednym, że sama wada nie tworzy osobowości człowieka, a głębokość wady nie określa jego możliwości. Dzieci niepełnosprawne różnią się między sobą tak bardzo, jak wszystkie inne dzieci. Są wśród nich pedanci i bałaganiarze, są dzieci powolne i bardzo szybkie, jedne lubią rywalizację, inne unikają porównań, są dzieci wesołe, gadatliwe, ale są też "urodzone milczki", są dzieci pracowite i leniwe, są pogodne i złośliwe. Łączy je jedno - potrzeba zrozumienia i akceptacji, wspólna wszystkim ludziom.

Rozpoznawanie i zaspokajanie "specjalnych potrzeb edukacyjnych" wynikających z niepełnosprawności lub trudności w uczeniu się dotyczy wszystkich dzieci - zarówno tych z zaburzeniami i dysfunkcjami rozwojowymi, jak również tzw. przeciętnych oraz wybitnie zdolnych. Im wcześniej dokona się rozpoznania i zdiagnozowania deficytu u dziecka, tym większa skuteczność.
W odniesien
iu do specyficznych potrzeb edukacyjnych można mówić przynajmniej o dwóch orientacjach edukacyjnych. Pierwsza:.

Takie podejście sprzyja segregacji dzieci, a przez to skupianiu uwagi na cechach decydujących o jego niepełnosprawności, a nie na tych, które są niepowtarzalne, indywidualne. Może to pociągać za sobą nadopiekuńczość wobec dziecka, a to z kolei powoduje zawężenie programu nauczania, w którym może zabraknąć bodźców i stymulatorów do rozwoju. Dlatego warto spojrzeć na ten problem z drugiej strony, a mianowicie:

Stanowisko to zakłada uszanowanie różnorodności i indywidualności zarówno dzieci, jak i nauczycieli oraz ze szczególną uwagą traktuje ideę samokształcenia i wspierania nauczycieli stosujących innowacyjne formy i metody pracy. Dziecku ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi należy zapewnić dodatkowe wsparcie. To na szkole spoczywa odpowiedzialność za zorganizowanie zajęć w taki sposób, aby umożliwić uczestnictwo każdemu dziecku, zapobiegając tym samym przekształcaniu się niepełnosprawności w przeszkodę.

Najogólniej cechy ucznia niepełnosprawnego(upośledzonego umysłowo w stopniu lekkim) na pierwszym jak i drugim etapie edukacyjnym można podzielić na:
cechy pozytywne:
-
wygląd zewnętrzny i rozwój fizyczny często nie odbiega od wyglądu zewnętrznego i rozwoju fizycznego ich rówieśników w normie intelektualnej- dobra pamięć mechaniczna, bardziej lub mniej zadawalające myślenie konkretne;
- dobra orientacja w sytuacjach niezbyt skomplikowanych, dobrze im znanych-proste, często mechaniczne prace mogą być wykonywane przez nich lepiej niż przez
zdrowe dzieci - możliwość przyswojenia sobie określonego zasobu wiedzy, umiejętności, opanowania techniki czytania, pisania, liczenia (wiedza na poziomie programu szkoły dla upośledzonych umysłowo w stopniu lekkim);
- w miarę prawidłowa orientacja w stosunku do osób, miejsc i czasu;
- jednokierunkowe uzdolnienia-do najczęściej występujących należą uzdolnienia manualne, czasami pamię
ciowe, zdolności do rysunków, zajęć praktyczno-technicznych, czasami do muzyki.
cechy negatywne:
- częstsze niż u jednostek normalnych uszkodzenie zmysłu wzroku, słuchu, kalectwa narządów ruchu, zaburzenia motoryki;
- odchylenie od normy w rozwoju umysłowym;
- gorsze funkcjonowanie takich procesów, jak: spostrzeżenia, uwaga, pamięć, myślenie i mowa;
- trudności w dochodzeniu do pojęć, analizy, syntezy, abstrahowania i wnioskowania;
- brak samodzielności i inicjatywy w działaniu;
- brak pomysłowości;
- częsty brak równowagi pobudzania i hamowania-uczniowie są nadmiernie pobudliwi lub zahamowani;
- niedorozwój uczuć wyższych, tj. społecznych, moralnych, patriotycznych, estetycznych;
- więk
sza niż u dzieci normalnych niestałość emocjonalna, impulsywność, agresywność, niepokój, niedomagania w zakresie kontroli, niestabilna i nieadekwatna samoocena;
- gorsza samokontrola i mniejsza odpowiedzialność oraz uspołecznienie;
- charakterystyczne dla niektórych dzieci takie cechy, jak: egocentryzm i egoizm, dla innych: nieśmiałość i brek wiary we własne możliwości, poczucie mniejszej wartości;
- trudności powiązania nowej wiedzy z wcześniej posiadaną, duże trudności w stosowaniu zdobytej wiedzy w konkr
etnym działaniu. U podstaw współczesnego myślenia o edukacji niepełnosprawnych tkwią następujące twierdzenia:

Opierając się na powyższych tezach, nauczyciel pracujący z uczniem o specjalnych potrzebach edukacyjnych powinien respektować w praktyce trzy zasady:

Co robić, a czego nie robić, aby osiągnąć zamierzone cele i być skutecznym? Racjonalność podejścia polega na uruchamianiu różnych programów usprawniających indywidualne cechy zachowań dziecka, adekwatnych do istniejących wymagań i oczekiwań otoczenia, z którymi nie zawsze osoba niepełnosprawna potrafi sobie poradzić. Za uniwersalne należy uznać następujące zasady pracy:

Nauczyciele, którzy osiągają sukcesy w nauczaniu dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych to po prostu dobrzy nauczyciele. Dbają, by to, czego się dziecko uczy, miało dla niego sens. Wyznaczają ambitne, ale realne zadania. Upewniają się, czy uczniowie robią postępy w nauce. Dostarczają różnorodnych doświadczeń w trakcie uczenia się. Dają uczniom możliwość wyboru. Tworzą pozytywną atmosferę. Są konsekwentni. Uznają wysiłki i osiągnięcia uczniów. Zapewniają pomoce i materiały ułatwiające uczenie się. Zachęcają dzieci do współpracy. Pamiętają, że przyrost wiadomości i umiejętności u dzieci niepełnosprawnych często ma charakter skokowy. Po okresie słabych postępów może nastąpić znaczna poprawa, wynikająca między innymi z wyrównywania deficytów. Stawiają przed dziećmi wysokie wymagania, ale przemyślane i rozsądne, na miarę ich możliwości, dzięki którym możliwy będzie ich rozwój.
Pracując z uczniem niepełnosprawnym, należy pamiętać, ż
e każdy jest inny, ma swoje mocne i słabe strony. Sprawa podstawowa to odkryć je i wykorzystać w największym stopniu. Podkreślanie tego, co dziecko potrafi, przy wzajemnym zaufaniu i poczuciu respektu, pozwala na budowanie pozytywnego obrazu samego siebie. Temu celowi służą szkoły, w których tworzy się dobrze rozumianą integrację - one mają przekonać swoich uczniów o własnej wartości, o ich znaczeniu dla społeczeństwa, stworzyć wszystkim równe szanse startu w dorosłe życie.
Podstawowe założenie systemu kształcenia integracyjnego brzmi: każdy może się uczyć, choć nie wszyscy mogą się uczyć tego samego i w tym samym tempie. Edukacja integracyjna ma lepiej
przygotować dziecko do normalnego życia w społeczeństwie. Przez kontakty z pełnosprawnymi rówieśnikami, przez wspólną zabawę, wspólne zajęcia ma lepiej stymulować rozwój, wzmacniać i uruchamiać mechanizmy kompensacyjne, a w konsekwencji podnosić jakość życia osób niepełnosprawnych. Dużym plusem integracji jest to, że dzieci z różnego typu dysfunkcjami mogą nauczyć się samodzielności, mają szansę udowodnić, iż mogą być razem z innymi w budynku szkolnym, w jednej klasie. Dzieci pełnosprawne natomiast mają możliwość przekonania się, że wśród nich może znajdować się ktoś, kto różni się sprawnością fizyczną czy intelektualną, a mimo to nie jest kimś gorszym (chociaż innym).
W kształceniu integracyjnym, gdzie różne formy pracy z uczniami sprawnymi inaczej muszą być stale uzupełniane, modyfikowane i doskonalone, niezbędne jest zapoznawanie nauczycieli z problematyką pedagogiki specjalnej. Konieczne jest także znoszenie barier architektonicznych dla dzieci z dysfunkcjami motorycznymi oraz wyposażenie szkoły w środki dydaktyczne i narzędzia stosowane w pracy terapeutycznej, wyrównawczej i kompensacyjnej.

Integracja uczy wrażliwości, otwartości i akceptacji. Kształtuje wiarę we własne siły, odwagę twórczego działania oraz umiejętność poszanowania własnej i cudzej godności. Dzięki obcowaniu z rówieśnikami umożliwiamy dzieciom niepełnosprawnym pełne uczestnictwo w życiu i rozwoju społecznym. Rozbudza świadomość, iż wszyscy mają równe prawa, choć rożne są ich możliwości. Stwarza także optymalne warunki do wspólnego rozwoju osobowości dzieci zdolnych, przeciętnych, zaniedbanych wychowawczo czy opóźnionych w rozwoju.

Podsumowaniem niech będzie, opracowany na podstawie "Małego Księcia" A. de Saint – Exupery`ego…

"Dekalog nauczyciela i wychowawcy"

Może w pracy codziennej warto zastosować się do tych "przykazań" i to nie tylko w odniesieniu do dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych.